HERKES BİR HAYAT KURTARABİLİR

ZEHİRLENMELER

Tanım

Sindirildiğinde,solunduğunda,temas  edildiğinde  veya   enjekte  edildiğinde  küçük  miktarlarda , kimyasal  etkileriyle  yapıya  hasar  veren  veya  fonksiyonunu  bozan  maddelere “zehir” denir.

Zehrin  Giriş  Yolları

1-Ağız  yolu

2-Solunum  yolu

3-Temas

4-Enjeksiyon

Zehirler  katı,sıvı  veya gaz halinde  olabilir. Zehirler  isteyerek(intihar  amaçlı) ya da  istemeyerek(kaza veya cinayet) alınabilir.Bu  yüzden  zehirlenmeler  hekimler  açısından  âdli  vakalardır.

Zehirlenme  durumlarında  en  önemli  konulardan  birisi  kazazedenin  sağlık  kuruluşuna  götürülürken  çevresindeki  ilaç, kutu, saçılmış  haplar, kimyasal  maddeler, hasara  uğramış  bitkiler, ters  dönmüş  şişeler  gibi  şüpheli  görülen  materyalin  de  yanımıza  alınmasıdır. Kazazede  kusmuşsa  kusmuk  örneği  de  bir  poşete  konup  hastaneye  götürülmelidir.

Ağız  yolu  ile  zehirlenmiş  kişiler  basitçe  parmağımızla  kazazedenin  gırtlağının  uyarılması  ile  kusturulur. Böylece  daha  fazla  zehrin  kana  karışması  önlenir. Ancak  bazı  durumlarda  kazazede  ASLA  KUSTURULMAMALIDIR . Bunlar:

1-Kazazedenin  bilinci  yarı  açık  veya  tam  kapalı  ise

2-Kazazede  havale  geçiriyorsa

3-Kazazede  yakıcı  maddeler, asit, petrol  ürünleri, kezzap, çamaşır  suyu  vs.  gibi  bir  madde içmişse

4-Kazazedenin  ne  içtiği  bilinmiyorsa, hemen zehir danışma merkezini arayın.

KARBONMONOKSİT   ZEHİRLENMELERİ

En  sık   görülen  gaz  zehirlenmesi  türüdür. Karbonmonoksit  renksiz, kokusuz  bir  gazdır. Gazyağı, odun, kömür, doğalgaz  yanması  sırasında  açığa  çıkabilir. Şofben  kazaları, halk  arasında  kömür  çalığı  olarak  bilinen  evde  ısınma  amaçlı  mangalda  yanan  kömüre  bağlı  zehirlenmeler  de  karbonmonoksit  zehirlenmeleridir. Küçük  kapalı  bir  garajdaki  arabanın  egzoz  gazı  5 dk. içinde  ölümcül  komaya  neden  olabilir.

 Karbonmonoksit  zehirlenmesinin  belirtileri  dokuların  oksijensiz  kalmasına  bağlı  olarak  oluşur. Karbonmonoksit  kokusuz ve renksiz  bir gaz  olduğundan  kişiler  bunu  soluduklarının  farkına  varmayabilirler. Karbonmonoksit, merkezi  sinir  sisteminin  oksijensiz  kalmasına  bağlı  olarak  beyin  ölümü  yaratarak  ölüme  neden  olur. Karbonmonoksitten  etkileme  süresi  uzun  olmazsa  dokuların  oksijensiz  kalma  süresi de az  olacağından  orta  derecede  bir    hasar  oluşur. Bu durumda  tam  olarak  iyileşme  mümkündür. Ancak  bazen  bellek, görme, işitme ve   konuşma  ile  ilgili  bozukluklar  kalabilir.

Belirtiler

Baş ağrısı,baş dönmesi,bulantı,kusma,sersemlik,huzursuzluk, kaslarda güçsüzlük (kazazede  zehirlendiğini  fark  etse  bile  yerinden  kalkamayacak , kıpırdanamayacak  kadar  güçsüz  olabilir) , solunum  zorluğu, dudaklarda  morarma,solukluk,nabızda  düzensizlikler,görmede  bulanıklık, bilinç  kaybı,koma ve ölüm...

İlkyardım

1- İlkyardımcı  öncelikle  kendini  karbonmonoksit ( CO ) zehirlenmesi  riskine  karşı  korumalıdır.Camlar  açılmalı, açılmıyorsa  kırılmalıdır. Mümkünse  maske  kullanılmalıdır.

2-Kazazede hızla ortamdan uzaklaştırılmalı,tercihen açık havaya çıkarılmalıdır.

3-Kazazede yürütülmemeli,kollarını bacaklarını oynatmamalıdır.Hava soğuksa üşütülmemelidir.Çünkü gereksiz hareket ve soğuk vücudun oksijen ihtiyacını arttırır.

4-İlkyardımın ABC si  yönünden kazazede hızla değerlendirilmeli ve gerekenler yapılmalıdır.

5-Kazazede acilen bir sağlık kuruluşuna nakledilmelidir.

ASİT- ALKALİ   ZEHİRLENMELERİ 

  En  sık  ev  temizlik  ürünleri ; kezzap, çamaşır suyu, deterjan  gibi  maddelerin  kasıtlı  veya  istemeden  alımı  söz  konusudur. Bu  tür  maddeler  göze  ve  cilde  direk  temas  ile  de  şiddetli  zarar  verebilir. Eğer  ağız  yoluyla  alınmışlarsa  ağız ve  yutakta  yanıklar, yemek  borusu ve  midede  yanma  ve  yaygın  ağrı  yaparlar. Yüzeysel  solunum  ve  zayıf  nabız  görülür.

Asit-alkali  zehirlenmelerinde  kazazede  asla  kusturulmaz!... Derhal  ABC  kontrolü  ve  hastaneye  nakil  gerçekleştirilmelidir.

TARIM  İLAÇLARIYLA  ZEHİRLENME 

Meskenlerde  ve  tarım  alanlarında  insan  sağlığına  ve  besinlere  zarar  veren  böcek, kemirici  ve  diğer  haşereleri  öldürmek  veya  zararsız  hale  getirmek; tarım  alanlarının  gereksiz, zararlı  bitkilerden   temizlenmesi  amacıyla  kullanılan  kimyasal  maddeler  solunum, sindirim, deri  yoluyla  vücuda  girerek  zehirlenme  tabloları  oluşturabilir.(DDT,malathion,baygon vs.)

Belirtiler

Bulantı, kusma, salya artışı, ishal, huzursuzluk, hızlanmış-zayıf  nabız, görme  bozuklukları, göz bebeklerinde  küçülme, solunum  zorluğu, havale  geçirme, bilinç  bulanıklığı  vs...

İlkyardım

1- Eğer  temas  yoluyla  zehirlenilmişse ; kazazedenin  zehir  ile teması  kesilir. Tüm  elbiseleri  çıkarılır, deri  sabunla  ve  bol  su  ile  yıkanır.

2- Ağız  yoluyla  alınmışsa ; kazazede  hemen  kusturulur. Süt,zeytinyağı  gibi  maddeler  emilimi  arttırdığı  için  asla  verilmez.

3- İlkyardımın  ABC  si  yönünden  değerlendirilir. Gerekenler  yapılır.

4- Kazazede  hemen  nnakledilir.

GIDA  ZEHİRLENMELERİ 

Gıda  maddelerinin  üretim, nakil  ve  tüketimleri  sırasında  bazı  mikroplarla  bulaşması  sonucunda  gıda  zehirlenmeleri   meydana  gelmektedir.

 Özellikle  bozuk  konserveler, etler, süt  ürünleri  sindirim  sistemimizi  etkileyerek  zehirlenmemize  yol  açarlar. Zehirli  mantarların  yenmesi  ile  oluşan  zehirlenmeler  de  bir  tür  gıda  zehirlenmesidir. Bazı  mantar  türlerinin  zehirleri  ve  bazı  bakterilerin  salgıladığı  toksinler  sinir  sistemimizi  etkiler. Gıda zehirlenmelerinde  bulantı, kusma, ishal, karın  ağrısı, soğuk  terleme, halsizlik, çift görme, zayıf nabız, solunum güçlüğü, bilinç bulanıklığı  gibi  belirtilerden  biri  veya  birkaçı  bir arada  olabilir. Bu  tür  durumlarda  ABC  kontrolü, kusturma, zehir danışma  merkezlerine  başvurma ve  en  kısa  zamanda  bir  sağlık  kuruluşuna  kişiyi  nakletmek  yapılacak  ilkyardım  uygulamalarıdır.

BAZI ZEHİRLER

Burada önerilen önlemler acil tıbbi yardım yada doktor yardımı gelinceye kadar yapılabilecek ilk yardımlardır.

Önlem: Kustur, bir-iki çay kaşığı karbonat katılmış su içir, sonra çay yada kahve ver.

Asitler: Yakıcı ve aşındırıcıdırlar.

Önlem: Kusturmayın. Bol miktarda süt, karbonat yada antiasit verin.

Alkaliler: Küllü, kireçli yada bol amonyaklı madde ve sular.

Önlem: Kusturmayın. Bol miktarda ekşi meyva suyu, sulandırılmış sirke yada süt içirin.

Arsenik: Haşarat zehirlerinde bulunur.

Önlem: Kusturun.  Bol miktarda süt, karbonat yada antiasit, yumurta beyazı veya bilinen antidotunu verin.

Aspirin: Çok bilinen ağrı giderici.

Önlem: Kusturun. Bir yada iki çay kaşığı karbonat katılmış su içirin.

Barbituratlar : Uyku ilaçlarında ve sakinleştiricilerde bulunur.

Önlem: Koma durumu söz konusu değilse kusturun.Bol miktarda koyu kahve içirin.

Civa:  Genellikle mikrop öldürücülerde kullanılır.

Önlem: Kusturun.  Bol miktarda süt,  yumurta beyazı veya bilinen antidotunu verin.

Klor: Çamaşır sularında kullanılır.

Önlem: Kusturun.

Kurşun: Bazı boyalarda bulunur.

Önlem: Kusturun.  Bol miktarda süt verin. Tekrar kusturun.

KÖMÜR SOBALARI(KARBONMONOKSİT) ZEHİRLENMELERİ 

• Kış aylarının gelmesiyle birlikte ısınmak için soba kullanılan evlerde her yıl yanlış kullanım, ihmal ve hatalı baca bağlantılarından dolayı vatandaşlarımız yangın ve zehirlenme riskine maruz kalmaktadır.
  Sobaların  içinde en riskli olanı kömür sobalarıdır. Halk arasında soba zehirlenmesi adı ile tanıdığımız karbonmonoksit gazı, dogal gaz, gaz yağı, benzin, tüp gazı, kömür ve odun gibi yakıt maddelerinin tam olarak yanmaması sonucunda oluşan zehirli bir gazdır.       
  Karbonmonoksit kokusuz renksiz tatsız bir gaz olduğu için bundan kaynaklanan zehirlenmelerde özellikle uykuda  farkına varılmasını güç hale getirdiği için vatandaşlarımızın bu konuda daha bilinçli hale getirilmesi gerekmektedir.
  
  Kömür Sobalarında Riski Arttıran Durumlar

• Kalitesiz kömür kullanımı
• Sobanın usulüne uygun yakılmaması
• Boru ve bacaların tekniğinin uygun olmaması
• Bacaların temizliğinin yapılmaması
• Bacanın yeterince çekmemesi

• Sobada eksik yanma sonucu oluşan karbonmonoksit gibi zararlı gazlar oda içerisine sızarsa zehirlenmelere neden olur.
  
  Kömür Sobalarının Kullanımında Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar

• Satılan alınan soba TSE standartlarına uygun olmalıdır.
• Sobaların kömür yanma bölgeleri sıcaklığı korumak için tuğla ile kaplı,  ısı yayma bölgesi ise tuğlasız olmalıdır.
• Sobalar uçucusu yüksek kömürler (10’nun ve üzeri) için üstten yakılacak şekilde düzenlenmiş olmalı
• Soba üzerinde bulunan tüm kapakların çevresi ısıya dayanıklı yanmaz ve zamanla bozulmaz conta ile hava sızdırmaz yapılmış olmalıdır.
• Izgara krom alaşımlı demir olmalıdır.
• Sobanın gövde malzemesi en az 5 mm kalınlıkta sert pik döküm veya çelik levhadan yapılmış olmalıdır.
• Kullanılan yakıt, standartlara uygunluğu ve izin belgesi olan satıcılardan alınmalıdır.
• Soba yakılırken aşırı doldurulmamalı(Aşırı doldurulan sobanın duman yolu daralır ve soba içinde düzensiz ısı dağılımı olacağından baca çekişi zayıflar.)
• Soba tutuşturulurken yakıtın üstten yanması sağlanmalıdır.Çünkü soba içinde oluşan zehirli gazlar yanarak sobayı terk ederler.Bunun için sobanın alttan yakılmamasına dikkat edilmemelidir.
• Kömürü tutuşturmak için üzerine az miktarda kağıt ya da karton ve bunların üzerine de kolay yanan çıra ve odun konulmalıdır.
• Sönmekte olan sobaya tutuşması güç yakıtların asla koyulmaması gerekir. Yakıt iyi olsa bile yavaş yavaş ilave edilmelidir.
• Soba yakıtla beslenirken, yeni atılan yakıtın üzerine kor halindeki yakıttan bir miktar konulması, sobadaki yakıtın sürekli olarak üstten yanmasını sağlar. Yatmadan önce sobaya kesinlikle yakıt koyulmamalıdır.
• Yatarken sobalar söndürülmelidir.
• Sobanın alt kısmında ve yakın çevresinde yanıcı malzeme bulundurulmamalıdır.
• Sobalarda kaliteli yakıt kullanılmalıdır.
• Sobaların kullanıldığı yerlere yeterli hava girişi sağlanmalı, bunun için  öncelikle ortam sık sık havalandırılmalıdır. (Çünkü yakıtlar yanarken ortamın oksijenini de tüketmektedir.)
• Sobalar tavandan, duvarlardan ve diğer eşyalardan emniyetli bir uzaklıkta olmalıdır.
• Soba üzerine ve yakınına çamaşır asılmamalıdır.

• Özellikle alçak basınçlı lodoslu havalarda ölüm olayları artmaktadır, Bacalar standartlara uygun değilse alçak basınçlı havalarda soba yakılmamalıdır.

BACALARDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

1- Pencere veya duvar delinerek yapılan bacalar çabuk soğuduğu için yalıtılması gerekir. Aksi halde soğuyan baca gazı içindeki su buharı yoğunlaşır ve baca çekişi azalır.

2- Baca gazlarının soğumasını azaltmak, baca tepmesini önlemek ve hava şartlarının etkisini azaltmak için bacalar yalıtılmalı veya baca duvarı kalınlığı en az 10 cm. olmalıdır.
 

3- Pencere veya duvar delinerek yapılan bacada delinen kısımda mutlaka sızdırmazlık sağlanmalıdır.

4- Yangın emniyeti için bacalar çatının mahyasından en az 50 - 80 cm yükseklikte olmalıdır.

5-Ideal yanma için etkili baca yüksekliği en az 3,5 m, en fazla 5 m olmalıdır.
6- Uzun bacalı binalarda yoğuşmayı önlemek için baca malzemesi olarak taş, tuğla veya paslanmaz çelik kullanılması uygundur.

7- Bacalara yağmur suları, kuşlar, ağaç yaprakları v.b. maddelerin girmesini engellemek için mutlaka başlık kullanılmalıdır.

8- Rüzgarlı havalarda hava akışı yüksekten alçağa doğru gerçekleşir. Böyle havalarda, binanın çevresinde yüksek yapılar veya ağaç gibi engeller mevcutsa sık sık baca tepmesi meydana gelir.

9- Dumanın geri tepmesini önlemek için bacaların en üst noktasının, çatının en üst noktasından 1 metre daha yüksek olması sağlanmalıdır.

10- Tekniğine uygun imalatı, temizliği ve bakımı yapılmayan bacalar zehirlenmelere ve yangınlara neden olur.
11-Odun ve kömür gibi yüksek oranda is bırakan katı yakıtlı sobaların boruları ayda bir, bacaları ise iki ayda bir temizlenmelidir.
12-Diğer yakıtlar kullanıldığında ise borular iki ayda, bacalar üç ayda bir temizlenmelidir.

ZEHİRLENME
      İyi yanmamış bir kömür yanma sırasında oda içindeki oksijeni yakıcı olarak kullanır. Eğer odada yeterli havalandırma yoksa  yanma sonucu oluşan gazlar oda içine  birikir Karbon monoksit oda içinde belli yoğunluğa ulaştığında ölüme neden olur. Uyku esnasında vücut karbon monoksit  zehirleme etkisini algılayamaz  Ölüm olayları genelde gece saatlerinde  olur. Gündüz zehirlenme belirtileri fark  edilebilir.

BELİRTİLERİ

• Baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Yüzde pembe renk
• Terleme
• Kulak çınlaması
• Bulantı / Kusma
• Solunum zorluğu
• Kiraz kırmızısı deri
• Bayılma hissi
• Tansiyon düşüklüğü
• Kaslarda gevşeme
• Hareket edememe
• Şuur kaybı
• Koma
• Ölüm

ZEHİRLENMELERDE YAKLAŞIM

• Sakin olunmalı
• Gazdan etkilenen kişi temiz havaya çıkarılmalı    
• 112 aranmalı 
• Pencereler, kapılar açılarak ortam havalandırılmalı